Đi tìm “Nhật ký trong tù” tiếng Đan Mạch và dịch giả Vagn Søndergård

Võ Bùi Lê Lam  |

Trong một bài viết được công bố năm 2013 của dịch giả Thúy Toàn, tiếng Đan Mạch được liệt kê như một trong 25 ngôn ngữ đã có bản dịch “Nhật ký trong tù”, song tác giả không dẫn tên bản dịch cũng như tên dịch giả và năm xuất bản của bản dịch. Vì thế, người đọc không được biết cụ thể hơn về bản dịch này cũng như bản dịch bằng các ngôn ngữ khác được liệt kê trong bài viết.

“Nhật ký trong tù” bằng tiếng Đan Mạch

Mới đây, trong cố gắng sưu tầm và nghiên cứu các bản dịch “Nhật ký trong tù” sang các ngôn ngữ Bắc Âu, chúng tôi đã may mắn tìm được bản dịch này từ một nhà sách cũ đồng thời cũng là nơi xuất bản bản dịch cách đây hơn nửa thế kỷ ở Copenhagen (Đan Mạch). Đó là bản dịch có tựa đề bằng tiếng Đan Mạch “Dagbog fra fængslet” (Nhật ký trong tù) do Vagn Søndergård dịch, được Demos xuất bản ngày 13.12.1970 với 1.500 bản.

Cuốn sách bìa màu huyết dụ, gồm 112 trang, khổ 14x17cm. Ở trang 2 của cuốn sách, có ghi: “Bản dịch được thực hiện dựa trên bản dịch “Journal de Prison”, do Nhà xuất bản Ngoại văn (Edition en Langues Etrangères) xuất bản ở Hà Nội năm 1960”. Trang 3-4 là Mục lục, trang 5 có “Lời nói đầu”. Từ trang 7 đến trang 108 là phần nội dung, với 100 bài thơ, mỗi bài in trong một trang, trừ bài “Chơi chữ” in trong 2 trang (68-69). Trang 109-110 là chú thích các từ, địa danh trong các bài thơ. Còn trang 111-112 là ghi chú vắn tắt tiểu sử Hồ Chí Minh.

Trong lời nói đầu ngắn gọn của cuốn sách, Vagn Søndergård viết: “Bản dịch này dựa trên bản tiếng Pháp, một bản dịch được thực hiện từ bản gốc chữ Hán, với sự cộng tác giữa người Việt và người Pháp.

“Nhật ký trong tù” không phải là một tuyển tập thơ được biên soạn và sắp xếp theo nội dung của các bài thơ, mà là một cuốn nhật ký bằng thơ. Vì vậy, cần đọc nó như một cuốn nhật ký. Trước hết, nó dựa trên những sự kiện có thật của một thời kỳ ngắn trong cuộc đời Hồ Chí Minh, do vậy không nên coi các bài thơ là biểu hiện của những tâm trạng rời rạc. Thứ hai, theo thời gian, chúng ta hiểu được rõ hơn về mọi khía cạnh của nhân cách Hồ Chí Minh và qua đó hiểu sâu hơn về sức sống của Người và cuộc cách mạng của nhân dân Việt Nam”.

Còn ở bìa 4 của cuốn sách, ông viết: “Nhiều chính khách lớn viết hồi ký của mình. Hồi ký là một phần của câu chuyện và như bạn biết, câu chuyện có thể được diễn giải theo ý muốn.

Rất ít chính khách trong thời đại chúng ta làm thơ. Thật vậy, khó có thể tìm thấy một chính khách Châu Âu có tài năng thơ phú. Các chính khách vĩ đại đặc biệt vĩ đại vì công việc, suy nghĩ và tính cách của họ, hiếm khi vì sự nhạy cảm của họ. Thơ ca biểu lộ. Một nhà thơ không thể nói dối mà không bộc lộ mình là một nhà thơ tồi.

Ở những người như Hồ Chí Minh, thông minh hòa trộn với nhạy cảm. Ông không giấu giếm điều gì. Ông cũng giống như một chính khách và một con người. Điều kỳ lạ là những nét đặc trưng của Hồ Chí Minh lại là những nét chung phổ biến của con người Việt Nam. Vì vậy, trong cuộc chiến đấu ác liệt chống lại cuộc chiến tranh phi nghĩa của đế quốc Mỹ xâm lược, người Việt Nam đã giữ gìn được phẩm cách của mình.

Trong “Nhật ký trong tù”, tất cả những tình huống khổ cực mà Hồ Chí Minh phải chịu đựng đều được khắc họa vừa đau thương vừa hài hước, vừa thất vọng vừa có phần vị tha. Hồ Chí Minh mềm mỏng mà không khuất phục”.

Về số lượng bài thơ được dịch, bản dịch “Dagbog fra fængslet” của Vagn Søndergård cũng có 100 bài dịch như bản dịch tiếng Na Uy, nhiều hơn so với 97 bài của bản dịch tiếng Thụy Điển, song ít hơn 1 bài so với bản dịch tiếng Phần Lan (101 bài). Đáng chú ý, bản dịch tiếng Đan Mạch không chỉ dịch bài “Chơi chữ” sang tiếng Đan Mạch với giải nghĩa 13 chữ Hán mà còn in cả nguyên văn bài thơ bằng chữ Hán.

Một số bài thơ của Hồ Chí Minh do Vagn Søndergård dịch trong “Dagbog fra fængslet” đã được đăng trong một số tạp chí ở Đan Mạch. Bài “Buổi sáng” được đăng trong Tạp chí Việt Nam của Hội Việt Nam ở Đan Mạch, số 1 ra ngày 14.3.2009.

Dịch giả, nhà hoạt động Vagn Søndergård và Demos

Vagn Søndergård sinh năm 1924 trong một gia đình làm nghề nông ở Karby (Mors) và được giáo dục để trở thành một thợ làm bánh vào năm 1943. Nhưng, sau khi học nghề xong, ông đã đến Copenhagen để theo đuổi con đường học thuật. Năm 1946-1947 ông du học ở Anh, năm 1948 ông ở Czechoslovakia và năm 1965 ông ở Pháp. Ông có bằng tiếng Anh và tiếng Pháp 1962, và năm 1971 ông trở thành Phó Giáo sư.

Vào những năm 1960, ông là một nhân viên được kính trọng của đài phát thanh dành cho trường học của Đan Mạch với các chương trình tiếng Anh và tiếng Pháp dùng giảng dạy ở trường trung học. Vào những năm 1970, Vagn Søndergård là một nhà hoạt động trong Mặt trận Giải phóng Người đồng tính và là đồng biên tập của các trang văn học trên tạp chí đồng tính Pan.

Vagn đã trở thành thành viên của DKP (Danmarks Kommunistiske Parti - Đảng Cộng sản Đan Mạch) và vào giữa những năm 1960 đã tham gia trong hội đồng quản trị của tạp chí Clarté, tạp chí có khuynh hướng cộng sản dành cho sinh viên và trí thức. Tại đây, ông đã làm quen với người cộng sản Erik Jensen, người đã bắt đầu làm việc tại tòa soạn từ năm 1957 với tư cách là đại diện của DKU (Danmarks Kommunistiske Ungdom).

Søndergård đã cùng với Erik Jensen thành lập Ủy ban Việt Nam Đan Mạch vào tháng 8.1968 và trở thành thành viên tích cực trong ban lãnh đạo của Ủy ban từ khi đó cho đến lúc qua đời. Để tổ chức và duy trì các hoạt động của Ủy ban, ông đã tham gia sáng lập nhà xuất bản Demos vào tháng 9.1969, cùng với. Từng hoạt động với tư cách là biên tập viên của nhà xuất bản một số tác phẩm chống chủ nghĩa đế quốc.

Tháng 3.1972, Vagn Søndergård đã đến Việt Nam trong phái đoàn của Ủy ban Việt Nam Đan Mạch (Danske Vietnamkomiteer - DDV) cùng với hai thành viên khác là Knud Jensen và Tove Jensen. Họ đã thăm Việt Nam trong ba tuần, đi tới nhiều nơi và gặp Thủ tướng Phạm Văn Đồng ở Hà Nội. Sau chuyến đi đó Søndergård thực hiện một số chương trình về Việt Nam cho đài truyền hình. Đáng chú ý là ngày 26.4.1972 Vagn Søndergård đã thay mặt DDV đọc một bài phát biểu nổi tiếng tại cuộc biểu tình chống Mỹ do DDV và Vietnam 69 tổ chức trước đại sứ quán Hoa Kỳ ở Copenhagen.

Vagn Søndergård là một trong bốn người sáng lập nhà xuất bản Demos năm 1968. Không chỉ là người sáng lập, Vagn Søndergård còn là biên tập viên và là người có ảnh hưởng từ khi bắt đầu thành lập nhà xuất bản cho đến khi qua đời vào năm 2011. Trong khoảng thời gian từ 1969-1979, Demos đã xuất bản tổng cộng khoảng 100 ấn phẩm, trong số đó có 10 ấn phẩm về Việt Nam.

Võ Bùi Lê Lam 
TIN LIÊN QUAN

Không gian Sen ở Nhà trưng bày Chủ tịch Hồ Chí Minh với cách mạng Việt Nam

Lục Tùng |

Đồng Tháp – Trong Nhà trưng bày “Chủ tịch Hồ Chí Minh với Cách mạng Việt Nam” có không gian sen rất đặc biệt.

Triển lãm “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” ​

Nam Dương |

TPHCM- LĐLĐ quận Tân Bình tuyên dương 96 tập thể, 106 cá nhân điển hình học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và ra mắt khu triển lãm “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” chủ đề “Bác Hồ với giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn”.

Nghệ An: Liên hoan Tiếng hát làng Sen ca ngợi Chủ tịch Hồ Chí Minh

QUANG ĐẠI |

Nghệ An – Ngày 18.5, tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên (Nam Đàn), Sở Văn hóa và Thể thao tổ chức khai mạc Liên hoan Tiếng hát Làng Sen năm 2022.

Nghệ An: Khai mạc Lễ hội Làng Sen năm 2022 tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

Minh Khuê |

Tối 17.5, tại huyện Nam Đàn, UBND tỉnh Nghệ An và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp tổ chức khai mạc Lễ hội Làng Sen năm 2022 và Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc

PODCAST: Giờ thứ 9 – Sự giả dối mà tôi căm ghét (phần 2)

Nhóm PV |

Giờ thứ 9 - Ai rồi cũng cảm thấy vai trò, trách nhiệm của những người chủ gia đình lớn đến thế nào trong việc duy trì cuộc hôn nhân mà chúng ta đã tự nguyên lựa chọn một cách êm ấm, hạnh phúc. Đừng tự chà đạp, hủy hoại tổ ấm mà chúng ta từng dành trọn tâm huyết, sức lực vun vén, dựng xây...

Làm rõ nguyên nhân tử vong của tài xế bỏ xe Santafe trên cầu Thăng Long

PHẠM ĐÔNG |

Hà Nội - Cơ quan Công an xác định thi thể được phát hiện ở chân cầu Nhật Tân sáng 27.6 là anh P.K.H. - tài xế bỏ lại xe Santafe trên cầu Thăng Long (Hà Nội).

Nổ khí độc làm hàng trăm người thương vong ở Jordan

Ngọc Vân |

Vụ nổ khí độc kinh hoàng ở Jordan làm ít nhất 13 người chết và 250 người khác bị thương.

64% công nhân lao động có nhu cầu mua, thuê mua nhà ở xã hội

PHƯƠNG NGÂN |

Ban Đô thị HĐND TPHCM đã tổ chức khảo sát  trực tuyến về nhu cầu nhà ở của CNLĐ (từ 12.4 - 17.4.2022). Kết quả thu được từ 40.950 mẫu khảo sát: Có 64% công nhân, lao động có nhu cầu mua, thuê mua nhà ở xã hội. Mức lương trung bình mỗi tháng từ 6 - 7 triệu đồng, người lao động TPHCM phải chắt bóp chi tiêu cho cuộc sống hằng ngày, do đó, rất cần có chính sách hỗ trợ để họ có cơ hội tiếp cận được nhà ở giá rẻ.

Không gian Sen ở Nhà trưng bày Chủ tịch Hồ Chí Minh với cách mạng Việt Nam

Lục Tùng |

Đồng Tháp – Trong Nhà trưng bày “Chủ tịch Hồ Chí Minh với Cách mạng Việt Nam” có không gian sen rất đặc biệt.

Triển lãm “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” ​

Nam Dương |

TPHCM- LĐLĐ quận Tân Bình tuyên dương 96 tập thể, 106 cá nhân điển hình học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và ra mắt khu triển lãm “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” chủ đề “Bác Hồ với giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn”.

Nghệ An: Liên hoan Tiếng hát làng Sen ca ngợi Chủ tịch Hồ Chí Minh

QUANG ĐẠI |

Nghệ An – Ngày 18.5, tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên (Nam Đàn), Sở Văn hóa và Thể thao tổ chức khai mạc Liên hoan Tiếng hát Làng Sen năm 2022.

Nghệ An: Khai mạc Lễ hội Làng Sen năm 2022 tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

Minh Khuê |

Tối 17.5, tại huyện Nam Đàn, UBND tỉnh Nghệ An và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp tổ chức khai mạc Lễ hội Làng Sen năm 2022 và Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc