Ban "lửa tình" cho cung phi - phong tục độc đáo của Tết triều Nguyễn

Tường Minh |

Huế - Nhà Nguyễn, chế độ phong kiến cuối cùng ở Việt Nam đã cáo chung hơn nửa thế kỷ có rất nhiều chuyện lạ trong dịp lễ Tết. Và một trong những chuyện lạ đó là lễ "ban lửa tình" cho các cung phi.

Ban “lửa tình” cho các cung phi

Theo sử liệu, khác với dân thường, ngay cả dịp Tết, cũng không có vợ và con nào được ngồi ăn cùng vua cả. Vì thế, có nhiều bà mang tiếng là vợ vua mà quanh năm không được thấy mặt chồng, dù họ chỉ ở cách nơi ở của vua có vài chục mét.

Bản dập Mộc bản sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, quyển 69, mặt khắc 11 ghi chép về lễ Ban sóc (phát lịch). Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV
Bản dập Mộc bản sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, quyển 69, mặt khắc 11 ghi chép về lễ Ban sóc (phát lịch). Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV

Để tạo cơ hội cho các bà phi, tần, mỹ nữ trong chín bậc được trông thấy mặt vua những ngày đón xuân, các vua Nguyễn nghĩ ra một cách gặp mặt rất độc đáo.

Theo đó, đến ngày đông chí hàng năm, tất cả lửa trong cấm thành đều phải tắt hết. Cung điện Càn Thanh nhóm một lò lửa thật lớn.

Đúng vào lúc nửa đêm, các bà trong cung lục viện được phép mang lồng ấp đến điện Càn Thanh để vua ban cho ít lửa, ngụ ý ban hơi ấm cho mọi người. Chút “lửa tình” này sẽ được các bà giữ cẩn thận quanh năm.

 Lễ Ban sóc

Theo sách Lễ Tết ăn chơi trong cung Nguyễn, hàng năm, triều Nguyễn mở đầu việc đón năm mới bằng lễ Ban sóc diễn ra vào ngày mùng một tháng 12 tại lầu Ngọ Môn.

Ban sóc nghĩa là cơ quan Khâm Thiên Giám làm lịch cho năm mới xong, phân phát lịch của nhà vua cho bá quan và hoàng thân, quốc thích.

Những người được ban lịch mặc lễ phục quay đầu về phía ngai vàng đặt trong điện Thái Hòa lạy 5 lạy để tạ ơn vua.

Tiếp sau lễ Ban sóc là lễ Phất thức, nghĩa là quét dọn, lau chùi các ấn ngọc, ấn vàng, kim sách, ngân sách. Lễ này được tiến hành tại điện Cần Chánh - nơi tàng trữ những tráp đựng của báu quốc gia.

Sau khi lau chùi xong, người ta căn cứ biên bản của năm trước kiểm kê lại toàn bộ vật báu trước khi bỏ vào tráp khóa chặt. Sau lễ Phất thức, các cơ quan nghỉ việc chuẩn bị đón Tết.

Lễ dựng nêu

Đến ngày 30 Tết, Khâm Thiên Giám chọn giờ lành để cho Bộ Lễ dựng cây nêu. Cây nêu của kinh thành, các địa phương, chùa chiền, gia đình cũng dựng theo.

Đó là thời khắc báo hiệu toàn dân cùng đón Tết. Cây nêu báo hiệu ngày toàn dân nghỉ việc để ăn Tết.

Tết Nguyên đán diễn ra đúng ngày mùng một đầu năm. Hôm ấy, quân lính mang khí giới, cờ lọng, voi ngựa trang sức rực rỡ cùng các loại xe nhà vua thường dùng… sắp hàng trước sân điện Thái Hòa ra đến cửa Ngọ Môn.

Vua mặc đại triều, từ điện Cần Chánh ra điện Thái Hòa rồi ngự trên ngai vàng để bá quan và hoàng thân quốc thích lạy mừng. Trong lúc vua ngự, lầu Ngọ Môn rung chuông, trống đánh liên hồi, hết sức uy nghiêm.

Các bà vợ vua vẫn ở trong thành. Người trong Tam Cung và có chức sắc, Tết Nguyên đán được mặc lễ phục, đứng bên đường làm hai hàng rào danh dự từ điện Càn Thành ra điện Cần Chánh để chào vua đi qua.

Từ ngày 30 đến mùng 3 Tết, cỗ bàn được đặt cúng ở các miếu và điện Phụng Tiên, hương khói nghi ngút. Mỗi lần cúng 32 món ăn riêng như nem, chả, gà hầm, thịt quay, thịt dê…

Buổi sáng cúng các vua, buổi chiều cúng công thần. Đồ cúng do cung vua nấu hoặc các địa phương dâng về kinh thành.

Lễ cày Tịch điền

Ngoài các lễ lượt trong hoàng cung, ngày Tết còn có lễ Tịch điền hết sức quan trọng, nhằm mục đích khuyến khích phát triển nông nghiệp.

Ngày này, vua và hoàng thân quốc thích sẽ xuống ruộng cày mấy đường để khuyến khích dân chúng phát triển nông gia.

Vua mặc áo chẽn, bịt khăn đường cân, mang hia, một tay cầm roi, một tay cầm chiếc cày sơn vàng, do hai con bò phủ lụa vàng kéo.

Theo hầu vua có quan Phủ doãn Thừa Thiên và một viên ấn quan của Bộ Hộ, người mang thúng giống, kẻ vải giống.

Sau khi cày xong, vua ngồi lên Đài quan canh để xem hoàng thân và các đại thần cày tiếp. Đây chỉ là hoạt động tương trợ. Sau khi lễ Tịch điền kết thúc, khoảnh ruộng này sẽ được giao lại cho người chuyên trách, có nghĩa vụ trồng để lấy thóc cúng đàn Nam Giao, tế các thần và các lăng, miếu.

Những lễ lượt trong Đại Nội và cày ruộng tịch điền được tổ chức trong vòng hoàng gia, chỉ một số đại thần và một số ít vị chức sắc, còn dân chúng không được tham dự.


Tường Minh
TIN LIÊN QUAN

Cận cảnh bộ sưu tập 2022 tác phẩm Hổ độc bản từ gỗ mít, đá ong

NGUYỄN THÚY |

Hà Nội - 2.022 tác phẩm hổ độc bản làm từ gỗ mít, đá ong kết hợp với nghệ thuật sơn mài được nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát (Sơn Tây – Hà Nội) chế tác để chào đón năm mới Nhâm Dần. 

Những lời chúc Tết cho vợ, chồng ngọt ngào và ý nghĩa nhất năm 2022

AN AN (T/H) |

Thêm một năm mới 2022 - thêm một năm gắn kết tình nghĩa vợ chồng. Báo Lao Động xin gợi ý những lời chúc Tết lãng mạn, ý nghĩa dành cho vợ, chồng để hâm nóng tình cảm lứa đôi và cầu chúc cho tình nghĩa thêm bền chặt. 

Tượng linh vật hổ trang trí Tết: Dũng mãnh, thông minh và gần gũi

Hương Mai |

Vào dịp Tết Nhâm Dần, hình tượng chú hổ xuất hiện tại các địa phương nhận được nhiều sự chú ý từ dư luận.

Đầu năm bàn “Chuyện Trà” – lịch sử một thức uống lâu đời của người Việt

Thanh Hương |

Không chỉ mang tính khảo cứu, “Chuyện Trà” là sự hài hoà giữa sử liệu và những suy ngẫm của tác giả Trần Quang Đức về chuyện xưa, chuyện nay cùng những thế thái nhân tình qua lá trà.

Hàng nghìn người đứng xem Tuấn Hưng hát trên ban công

Huyền Chi - Lê Huy |

Hàng nghìn người đã tập trung trước nhà của ca sĩ Tuấn Hưng để theo dõi liveshow "Góc ban công" tối 24.9

Bác sĩ kể về hành trình hỗ trợ người phụ nữ sinh con ở tuổi 63

QUÁCH DU |

Thanh Hóa - Cụ bà sinh con ở cái tuổi “xưa nay hiếm”, và để có kết quả là bé trai sinh ra đủ ngày đủ tháng (nặng 3kg), các bác sĩ của Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa đã phải can thiệp, hỗ trợ trong suốt 2 năm ròng.

Được cấp phép, ca sĩ Tuấn Hưng hát trở lại ở ban công tối nay

Chi Trần |

Ca sĩ Tuấn Hưng tổ chức trở lại liveshow ở ban công với dàn khách mời hoành tráng.

Nghị định 65 - liều doping hụt với cổ phiếu bất động sản?

Đức Mạnh |

Dù Nghị định 65 ra đời được kỳ vọng giải cơn khát vốn cho các doanh nghiệp bất động sản nhưng cổ phiếu ngành này lại vận động trái ngược. Không những mất giá, một số mã còn bị khối ngoại bán ròng không thương tiếc.

Cận cảnh bộ sưu tập 2022 tác phẩm Hổ độc bản từ gỗ mít, đá ong

NGUYỄN THÚY |

Hà Nội - 2.022 tác phẩm hổ độc bản làm từ gỗ mít, đá ong kết hợp với nghệ thuật sơn mài được nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát (Sơn Tây – Hà Nội) chế tác để chào đón năm mới Nhâm Dần. 

Những lời chúc Tết cho vợ, chồng ngọt ngào và ý nghĩa nhất năm 2022

AN AN (T/H) |

Thêm một năm mới 2022 - thêm một năm gắn kết tình nghĩa vợ chồng. Báo Lao Động xin gợi ý những lời chúc Tết lãng mạn, ý nghĩa dành cho vợ, chồng để hâm nóng tình cảm lứa đôi và cầu chúc cho tình nghĩa thêm bền chặt. 

Tượng linh vật hổ trang trí Tết: Dũng mãnh, thông minh và gần gũi

Hương Mai |

Vào dịp Tết Nhâm Dần, hình tượng chú hổ xuất hiện tại các địa phương nhận được nhiều sự chú ý từ dư luận.

Đầu năm bàn “Chuyện Trà” – lịch sử một thức uống lâu đời của người Việt

Thanh Hương |

Không chỉ mang tính khảo cứu, “Chuyện Trà” là sự hài hoà giữa sử liệu và những suy ngẫm của tác giả Trần Quang Đức về chuyện xưa, chuyện nay cùng những thế thái nhân tình qua lá trà.