Mì chính cánh

đỗ phấn |

Giáo sư người Nhật Ikeda Kikunae (đọc tên theo Hán tự là Trì Điền Cúc Miêu -1864-1936) đã phát minh ra mì chính từ những món ăn truyền thống của người Nhật. Ông nhận thấy trong những món canh nấu bằng hải sản và rong biển có một vị ngọt đặc biệt và quyết tâm tìm ra công thức hóa học của nó. Mì chính ra đời năm 1908 với cái tên công ty của ông rất mộc mạc còn hoạt động cho đến hôm nay. Ajinomoto tiếng Nhật có nghĩa là “tinh chất của vị”.

Phải chờ đến nửa thế kỷ sau, mì chính mới tạm gọi là được dùng phổ biến ở Việt Nam. Cũng chỉ ở thành thị mà thôi. Nông thôn nhiều vùng cho đến tận chiến tranh phá hoại miền Bắc thập niên ’60 vẫn chưa biết mì chính là cái gì. Thế cho nên trong thời gian này đã có tiểu thuyết chống gián điệp mô tả một nữ điệp viên vượt tuyến ra miền Bắc. Cô này bị lộ chỉ vì mỗi khi ra chợ ăn bún ốc đều mang theo một gói mì chính nhỏ để cho thêm vào bát của mình. Với người nông thôn miền Bắc lúc ấy không chỉ hành động lạ lùng của cô mà cả cái chất tinh thể màu trắng cho vào bát đều rất đáng ngờ. Họ báo công an là tất nhiên.

Nhưng như thế cũng đủ thấy với người Việt thì mì chính trong món ăn quan trọng như thế nào. Nhất là những người đã có thói quen sử dụng. Họ sẽ cảm thấy rất thiếu khi nồi canh dù được ninh xương gia súc gia cầm hoặc bỏ thêm cả tôm khô, sá sùng vào đi nữa cũng chưa hẳn đủ vị.

Những năm chiến tranh, người Hà Nội có tiếng là chế biến món ăn rất cầu kỳ cũng phải tiết giảm khá nhiều công đoạn nhiêu khê. Hầm một nồi xương vài tiếng đồng hồ phải trải qua ba lần chạy báo động máy bay thật là sướng chả bõ phiền. Thế là chậm chuội một lửa rắc mì chính múc ra mâm. Cách thức nấu nướng này còn phù hợp với tình hình chất đốt những năm ấy cực kỳ khan hiếm. Chuyển sang đun dầu mà để bếp cháy vài giờ đồng hồ trong ngày là vượt quá tiêu chuẩn cung cấp dầu đốt của nhà nước. Nhiều nhà có cỗ bàn buộc phải làm những món thức ăn chủ đạo. Nồi cơm mang sang tổ phục vụ gửi nấu.

Gọi là phổ biến dùng mì chính ở phố nhưng cũng chỉ có tiêu chuẩn mua bằng tem phiếu nhà nước cấp hàng tháng. Ngày Tết có thêm một gói nhỏ vài gram trong túi hàng Tết. Dĩ nhiên không thể đủ. Các bà nội trợ dù tiết kiệm củi lửa đến đâu cũng đều phải hạn chế dùng. Đại khái cỗ bàn ít khi dùng đến hoặc dùng rất hạn chế. Bởi vì những lúc ấy thực phẩm có cá, thịt, gà qué nhiều hơn ngày thường. Phải dành cho những hôm chỉ có bát canh rau muống với mấy quả cà. Nếu nồi canh ấy không có mì chính nữa thì quả là khó đưa cơm.

Thời gian này có vài dược sĩ tìm tòi công thức và các loại hóa chất dược phẩm cũng có thể nấu ra được mì chính. Tuy nhiên công nghệ thủ công chỉ chưng cất ra được thứ mì chính bột mịn tự tiêu thụ trong gia đình. Cũng không dám mang cho ai bởi nguyên liệu chưng cất nó nằm trong danh mục được quản lý khắt khe. Về sau mì chính bột cũng được nhà nước sản xuất hàng loạt bán cho dân. Vì thế nên mới có phân biệt đẳng cấp rất rõ đi cả vào thành ngữ tiếng Việt. Nhà có cô con gái xinh đẹp giỏi giang thường được ví như “mì chính cánh” vô cũng quý hóa của gia đình. Lớp học có vài cô bạn gái xinh đẹp cũng được ví như “mì chính cánh” của lớp. Thực ra thì mì chính cánh hay bột cũng chỉ mang một phẩm chất gây ngọt canh mà thôi. Mì chính bột chưa đủ ngọt thì có thể cho thêm nhiều lên...

Thoắt đi vài năm sau hòa bình 1975, mì chính không còn khan hiếm như xưa nữa. Miền Nam có vài nhà máy sản xuất mì chính hiện đại còn lại cũng đủ cung cấp cho cả nước. Không những chỉ cung cấp mì chính mà còn cung cấp cả tên gọi mới là “bột ngọt” cho miền Bắc. Mì chính bột không còn đất sống biến mất từ lúc nào không biết. Lúc này người ta lại lâm vào tình trạng lạm dụng mì chính một cách quá đáng. Dường như cũng là để truy lĩnh cho những tháng năm thiếu thốn đến mức chỉ có gián điệp mới dùng mì chính ăn hàng ngày. Chẳng còn một loại canh nào trên đời không cho mì chính. Kho đậu, kho thịt, kho cá và cả những món xào cũng tiện tay cho vào một thìa. Hàng ăn ở phố không đâu không dùng mì chính.

Có vài người khăng khăng rằng mình bị dị ứng với mì chính. Và quyết định không ăn nữa. Dù rằng tất cả các nghiên cứu khoa học cho đến hôm nay cũng chưa chứng minh được tác hại của mì chính. Nhưng khoa học là một chuyện và tâm lý lan truyền lại là chuyện khác mặc dầu nó cũng khoa học. Ai muốn tránh nó thì chỉ còn có cách tự nấu ăn ở nhà. Ra hàng phở mà gọi một bát không mì chính dĩ nhiên vẫn được phục vụ bình thường. Nhưng cũng còn rất hiếm hàng phở có đẳng cấp trên phố bày bát mì chính trong quầy bán. Người ta đã cho nó vào từ lúc pha chế nồi nước dùng rồi. Cùng lắm chỉ tránh được ăn bằng mắt thìa mì chính cho vào bát mình.

Duy có một điều đáng tiếc, con gái đẹp không còn được ví như “mì chính cánh” quý hóa nữa. Phong trào thời thượng tôn vinh của dân phố dành cho thực phẩm bây giờ phải là “Đông trùng hạ thảo”. Nhưng chớ dại mà khen con gái nhà ai đấy là “đông trùng hạ thảo” của gia đình họ. Khen thế chả khác gì bảo nhà mày là một ổ sâu!

9.2018

đỗ phấn
TIN LIÊN QUAN

Trăng trăng, đèn đèn

TUYỀN LINH |

Bánh nướng bánh dẻo bé tẻo teo ả con, mụ vợ giành cắt, anh nhận phần pha bình trà đen. 10 mét vuông sân thượng, rằm trăng năm nay - năm con chó - sau một hồi lẩn khuất trong mây, hơn 8 giờ đột ngột thật đúng là “vén mây sáng lòa”. Hơn hai chục năm anh sống Sài Gòn, hiếm năm nào, trung thu trăng sáng như gương, như năm nay.

Chỉ là mây trời

HOÀNG VĂN MINH |

Tôi khựng lại khi bất ngờ nghe một tiếng “hít” chói tai phát ra từ đầu tàu hơi nước tỏa khói mù mịt cả một góc núi. Nó như thể được đào lên từ đâu đó trong xa vắng, không giống với thứ âm thanh “ò e” của tàu diesel mà tôi vẫn nghe thường ngày.

Con sâu, cái kiến

đỗ phấn |

Chẳng có thành ngữ nào chính xác và ngắn gọn hơn “Con sâu, cái kiến”. Chỉ có bốn từ thôi mà nói lên được thân phận của cả một kiếp người. Tất nhiên thành ngữ “Mạt rệp” có thể ngắn hơn nhưng có vẻ ngữ nghĩa của nó nghiêng về phía những kẻ bất lương nhiều hơn.

Tuyển nữ Việt Nam nhận thưởng lớn sau chiến thắng ở bán kết SEA Games 31

MINH PHONG |

Tuyển nữ Việt Nam nhận thưởng nóng 1,3 tỉ đồng sau chiến thắng trước tuyển nữ Myanmar tại bán kết SEA Games 31.

HLV Park Hang-seo bất ngờ "đóng cửa" tập luyện trước trận gặp U23 Malaysia

MINH TRIẾT |

Huấn luyện viên Park Hang-seo bất ngờ yêu cầu tập kín chiều 18.5, thay vì mở cửa cho truyền thông tác nghiệp trong 15 phút đầu như kế hoạch. 

Giờ thứ 9: Xin đừng trả con (Phần 1)

Nhóm PV |

Trong mỗi gia đình, đứa con luôn là sợi dây gắn kết tình cảm gia đình, con đẻ hay con nuôi cũng đều là nhân duyên trong cuộc đời. Trong chương trình Giờ thứ 9 hôm nay, chúng tôi sẽ kể cho quý vị nghe câu chuyện của một cặp vợ chồng đang đứng trước bờ vực đổ vỡ hôn nhân vì không thể có con. Chương trình Giờ thứ 9 do đạo diễn: NSND Khải Hưng; Giọng đọc: NSND Minh Hoà – NSƯT Phú Thăng; Âm nhạc: Xuân Phương. Bạn đang có những câu chuyện riêng muốn chia sẻ với độc giả của Báo Lao Động? Hãy liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ email: media@laodong.vn.

Phạm Thanh Bảo bất ngờ khi giành huy chương vàng 50m bơi ếch

NGUYỄN ĐĂNG |

Phạm Thanh Bảo không tin mình có thể giành tấm huy chương vàng nội dung 50m bơi ếch, khi vấp phải sự cạnh tranh quyết liệt từ những kình ngư của Indonesia và Singapore.

Thanh Hoá: Dừng đột ngột phiên đấu giá dự án trường học trên đất vàng

Xuân Hùng |

Thanh Hoá - Dự án Trường tiểu học và THCS dân lập Thanh Hoa do Cty TNHH Tây Đô làm chủ đầu tư từng là hy vọng lớn của chính quyền và nhân dân Thanh Hoá. Dự án được xây dựng trên khu đất vàng giữa lòng TP. Thanh Hoá với kỳ vọng là trường dân lập chất lượng quốc tế. Vậy nhưng, khi trường gần xây xong thì dừng lại. Gần 10 năm qua, ngôi trường bị bỏ hoang phế. Việc đấu giá xử lý tài sản cũng nhiều bất thường.

Trăng trăng, đèn đèn

TUYỀN LINH |

Bánh nướng bánh dẻo bé tẻo teo ả con, mụ vợ giành cắt, anh nhận phần pha bình trà đen. 10 mét vuông sân thượng, rằm trăng năm nay - năm con chó - sau một hồi lẩn khuất trong mây, hơn 8 giờ đột ngột thật đúng là “vén mây sáng lòa”. Hơn hai chục năm anh sống Sài Gòn, hiếm năm nào, trung thu trăng sáng như gương, như năm nay.

Chỉ là mây trời

HOÀNG VĂN MINH |

Tôi khựng lại khi bất ngờ nghe một tiếng “hít” chói tai phát ra từ đầu tàu hơi nước tỏa khói mù mịt cả một góc núi. Nó như thể được đào lên từ đâu đó trong xa vắng, không giống với thứ âm thanh “ò e” của tàu diesel mà tôi vẫn nghe thường ngày.

Con sâu, cái kiến

đỗ phấn |

Chẳng có thành ngữ nào chính xác và ngắn gọn hơn “Con sâu, cái kiến”. Chỉ có bốn từ thôi mà nói lên được thân phận của cả một kiếp người. Tất nhiên thành ngữ “Mạt rệp” có thể ngắn hơn nhưng có vẻ ngữ nghĩa của nó nghiêng về phía những kẻ bất lương nhiều hơn.