Chuột đồng, chuột phố

Đỗ Phấn |

Có thể khẳng định một cách chắc chắn rằng con chuột cống chính là chuột đồng ở phố. Hà Nội trước thời Pháp thuộc còn là một thành phố xen lẫn ruộng đồng cày cấy. Đô thị lạc hậu với những cống rãnh lộ thiên gần như chảy tự do không có quy hoạch nào cả. Đương nhiên cống rãnh kiểu ấy không phải là nơi cư trú sinh sôi của chuột. 
Mãi đến năm 1897 toàn quyền Đông Dương Paul Doumer sang Hà Nội làm việc mới đề xuất xây dựng hệ thống cống ngầm cho thành phố để tạo ra bộ mặt phố phường văn minh lịch sự hơn cho xứ thuộc địa. Ông đã cho xây dựng khoảng 9 dặm đường ống cống ngầm dưới lòng đất Hà Nội. Chẳng biết đơn vị chiều dài 1 dặm ấy bây giờ quy đổi ra thành bao nhiêu. Đơn vị đo chiều dài lúc ấy có cả một thống kê phức tạp rất khó nhớ. Đại khái 1 thước ta thời Nguyễn lúc đo đất thì là 0,47m, khi làm nhà gỗ thì là 0,28m - 0,5m, khi đo vải lại là 0,65m... Đã thế thước đo miền Bắc cũng không giống miền Nam và không giống với cả những nước láng giềng. Paul Doumer đã có sắc lệnh vào ngày 2.6.1897 quy định một thước miền Bắc là 0,4m. Dĩ nhiên ông chẳng rỗi hơi để quy đổi dặm của người Pháp ra thước của miền Bắc Việt Nam làm gì.
9 dặm đường cống ngầm trở thành thiên đường sinh sôi của lũ chuột đồng. Chúng lớn mạnh về số lượng và thành tên gọi riêng “Chuột cống”. Không chỉ phát triển quá mức về số lượng, chuột cống còn gây ra dịch hạch vào năm 1906 làm cho 263 người Hà Nội chết. Nhà sử học Michael Vann khi nghiên cứu về bệnh dịch hạch hồi đầu thế kỷ trước đã tìm thấy trong kho tư liệu của Pháp những con số thống kê kinh hoàng. Ngày 21.6.1907 người ta bắt được đến 20.112 con chuột cống. Nhưng đó không phải là con số thực. Người Việt khi biết giá của một chiếc đuôi chuột được người Pháp trả công 1 cent đã tìm cách nuôi thành công đàn chuột thương phẩm của mình như một dự án kinh tế.
Chuột ở thành phố không gây ra nhiều tác hại ngoài việc chúng có thể truyền bệnh dịch hạch. Khoanh vùng dập dịch hạch giờ cũng không còn là việc khó khăn như đầu thế kỷ trước. Thế nhưng từ trong tiềm thức, con người ở cả nông thôn lẫn thành thị vẫn dành cho lũ chuột niềm căm ghét khôn nguôi từ nghìn đời. Người ta ngày càng chế ra rất nhiều công cụ, thuốc men nhằm tiêu diệt nó.
Những năm mới tiếp quản Hà Nội lũ chuột cống được mặc sức tung hoành trên phố. Địa điểm kiếm ăn của chúng trải rộng trong hầu khắp các hộ gia đình có vại nước gạo công cộng. Hơn thế, những khu chợ Đồng Xuân, Hàng Da, Hàng Bè, Chợ Hôm, Chợ Mơ, Chợ Bưởi... còn là nơi thừa thãi thức ăn và cống rãnh trú ngụ sinh sôi. Vài làng quanh Hà Nội trên Thạch Thất, Đan Phượng hoặc bên Đình Bảng - Bắc Ninh có nghề săn bắt chuột trong phố cũng phát triển theo. Tất nhiên chuột làm lông sạch sẽ bán ở chợ làng bao giờ cũng gắn mác “chuột đồng”. Về mặt khoa học thì không có gì sai. Vẫn là chuột đồng ngày xưa vào phố sinh sống mà thôi. Thực phẩm nuôi sống chúng vẫn là cơm gạo, thức ăn thừa. Chỉ có hành vi cắn quần áo chăn màn giày dép sách vở ở phố đã thay cho tha rơm rạ lá lẩu về làm tổ. Lần đầu tiên người nông thôn nhận về mình một sản phẩm xấu xí dưới con mắt người thành phố là thế.
Những năm chiến tranh phá hoại ác liệt, người Hà Nội đi sơ tán gần hết. Hoá ra đây lại chính là thời kỳ lũ chuột cận kề với sự diệt vong. Thức ăn không còn nhiều như trước nữa. Phần vì ít người còn ở lại thành phố. Phần vì ngay chính con người trong những tháng năm ấy cũng đang trong hoàn cảnh thiếu lương thực, thực phẩm nghiêm trọng. Người ta chi chút tiết kiệm từ hạt gạo trở đi. Lũ chuột đến bên bờ diệt vong còn bởi lẽ nhiều gia đình đi sơ tán để lại những con mèo không ai chăm sóc. Mèo hoang phải tự kiếm ăn. Và chuột là thức ăn hàng đầu. Nhiều người khi đi sơ tán về thấy trong nhà có hẳn một đàn mèo lớn nhỏ nhiều lứa tuổi béo tốt nhanh nhẹn định cư trong ấy. Vài con sau này ở lại với chủ. Những con khác sinh ra với bản tính hoang dã lại tiếp tục bỏ đi hoang. Chúng lần lượt sa bẫy những tay săn trộm mèo và đi thẳng vào lò nấu cao hay vài quán nhậu “tiểu hổ” ở mạn Giáp Bát.
Giờ thì nạn chuột cống hoành hành ở phố cũng không còn đáng ngại nữa. Kỹ nghệ săn bắt chuột của vài làng ven Hà Nội đã được đẩy lên khá cao. Buổi sáng sớm đi tập thể dục vẫn có thể bắt gặp vài anh chàng đèn pin đội đầu với chiếc sào dài và cây vợt lớn. Anh ấy đèo theo sau xe máy một lồng sắt bao giờ cũng đầy tú hụ những con chuột cống vào loại to hết cỡ. Những con nhỏ hơn chưa cần bắt vội. Cứ để dân phố vỗ béo thêm ít ngày nữa.
Còn rất ít người Hà Nội bây giờ nuôi loại mèo mướp hoặc mèo ta sát thủ bắt chuột. Mèo tây ăn thức ăn hột bán sẵn ở siêu thị. Ăn xong đi vệ sinh vào hộp cát thơm cũng bán sẵn ở đấy. Nghe được tiếng mèo Tây kêu meo meo còn khó hơn nghe chim cảnh trong lồng hót. Chính vì thế bẫy chuột, keo dính và thuốc diệt chuột vẫn đắt hàng.
Nhưng kể cả những tay thợ bắt chuột lành nghề lẫn thuốc men dụng cụ cũng không thể chạm đến những “con chuột” đục khoét tiền bạc của dân. Loại chuột này rất sẵn bất kể ở nông thôn hay thành phố. Chưa kịp đặt bẫy thì nó đã mua vé máy bay đi nước ngoài chữa bệnh mất rồi. (7.2017)
 
Đỗ Phấn
TIN LIÊN QUAN

Góc vườn có cây chanh già

Tạ Bích Loan |

Nó là cây chanh đầy gai mọc xoè ra nếu ai để ý sẽ thấy hơi vướng. Ông trồng nó bên bờ giếng. Bao năm rồi nó chẳng ra quả nào, cứ đứng đó thôi. Có người bảo chặt nó nhưng ông lờ đi.

Ngậm ngùi khoai sắn

Đỗ Phấn |

Nếu không có những cải cách kinh tế hồi cuối thập niên ’80 đầu ’90 thì cụm từ “sắn khoai độ nhật” đã trở nên một thành ngữ thông dụng. Sau ngày thống nhất đất nước cũng là lúc chế độ phân phối bao cấp đã không còn đảm đương được việc cung cấp lương thực nữa. Sắn và khoai đã có mặt trong mọi bữa ăn từ gia đình cho đến công xưởng, từ trường học cho đến quân ngũ. Đương nhiên nhà tù hoặc trại cải tạo sẽ là nơi sắn khoai được tiêu thụ nhiều nhất.

Luật của rừng

THỦY VŨ |

Tin thằng Y Hoách chén đẫy xoài xanh và nước lã vườn Mí Lem lại còn xấu nết trộm thêm vài thứ mang về nhà, đã bị dính bùa, nôn mửa cả đêm lan nhanh hơn lửa gianh.

Thua lỗ thảm bại trên sân nhà, phim Việt lại cần giải cứu?

Mi Lan |

Năm 2018, phong trào “giải cứu phim Việt” được hô hào rầm rộ khi 2 phim Việt là “Lật mặt 3” và “100 ngày bên em” bị bom tấn “Avengers: Infinity War” đè bẹp về các suất chiếu khi ra rạp. Giờ đây, đối thủ của phim Việt không chỉ là các bom tấn Hollywood.

Quy định thời hạn sở hữu chung cư liệu có phải là một đột phá?

Khương Duy |

Dù còn nhiều tranh cãi nhưng quy định thời hạn sở hữu nhà chung cư được nhiều chuyên gia, người dân đánh giá là sẽ tác động đến giá bán nhà ở theo xu hướng giảm hơn so với sở hữu lâu dài.

Bão số 4 Noru: Quãng Ngãi gấp rút sơ tán hàng nghìn dân trước 10h sáng 27.9

Nhóm PV |

Từ sáng, các chuyến xe đầu tiên đưa bà con Quãng Ngãi đến các khu tập trung phòng, tránh bão số 4 đã lăn bánh. 

Nhận định tuyển Việt Nam vs Ấn Độ: Bài kiểm tra quan trọng

TAM NGUYÊN |

Tuyển Việt Nam và tuyển Ấn Độ chỉ hơn kém nhau 7 bậc trên bảng xếp hạng FIFA… 

Bão Noru khiến hàng trăm chuyến bay phải huỷ

Minh Hạnh |

Trước diễn biến phức tạp của bão số 4 (bão Noru), các hãng hàng không đã buộc phải điều chỉnh kế hoạch khai thác các chuyến bay có điểm đến/đi tại các sân bay miền Trung. Cùng đó, 5 sân bay tại khu vực này buộc phải đóng cửa.

Góc vườn có cây chanh già

Tạ Bích Loan |

Nó là cây chanh đầy gai mọc xoè ra nếu ai để ý sẽ thấy hơi vướng. Ông trồng nó bên bờ giếng. Bao năm rồi nó chẳng ra quả nào, cứ đứng đó thôi. Có người bảo chặt nó nhưng ông lờ đi.

Ngậm ngùi khoai sắn

Đỗ Phấn |

Nếu không có những cải cách kinh tế hồi cuối thập niên ’80 đầu ’90 thì cụm từ “sắn khoai độ nhật” đã trở nên một thành ngữ thông dụng. Sau ngày thống nhất đất nước cũng là lúc chế độ phân phối bao cấp đã không còn đảm đương được việc cung cấp lương thực nữa. Sắn và khoai đã có mặt trong mọi bữa ăn từ gia đình cho đến công xưởng, từ trường học cho đến quân ngũ. Đương nhiên nhà tù hoặc trại cải tạo sẽ là nơi sắn khoai được tiêu thụ nhiều nhất.

Luật của rừng

THỦY VŨ |

Tin thằng Y Hoách chén đẫy xoài xanh và nước lã vườn Mí Lem lại còn xấu nết trộm thêm vài thứ mang về nhà, đã bị dính bùa, nôn mửa cả đêm lan nhanh hơn lửa gianh.