Chuyên gia "điểm mặt" nguyên nhân mưa lũ, thiên tai dị thường dồn dập

Thảo Anh |

Theo GS.TS Phan Văn Tân - Khoa Khí tượng Thuỷ văn và Hải dương học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, nóng lên toàn cầu, biên độ dao động của các hiện tượng gia tăng kéo theo hệ quả nhiều loại hình thiên tai khác nhau. Không khó để tìm ra nguyên nhân chung của thiên tai ngày càng diễn biến dị thường, cực đoan, song tìm ra lời giải để hạn chế thiệt hại do thiên tai gây ra mới là bài toán khó.

Thời tiết cực đoan và dị thường đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới. Thời gian gần đây, mưa lũ lịch sử ở Trung Quốc, lũ lớn ở Nhật Bản là những điển hình. Ngay tại Việt Nam, trong năm nay, mưa đá ngay trong đêm giao thừa và sáng mùng 1 Tết Nguyên đán là một hiện tượng dị thường rất hiếm gặp.

Vậy nguyên nhân, khởi nguồn chung của những thảm hoạ thiên tai ngày càng dồn dập và dị thường này là gì? Báo Lao Động đã có cuộc trao đổi cùng GS.TS Phan Văn Tân - Khoa Khí tượng Thuỷ văn và Hải dương học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội để làm rõ về vấn đề này.

GS.TS Phan Văn Tân trao đổi.
GS. TS Phan Văn Tân trao đổi. Ảnh: T.A.

Thưa GS.TS Phan Văn Tân, trận mưa lũ tại Trung Quốc đã gây thiệt hại rất nặng nề. Đây được coi là hiện tượng thời tiết dị thường ở Trung Quốc. Vậy trong lịch sử đã từng ghi nhận những hiện tượng tương tự và nguyên nhân do đâu thưa ông?

- Nếu như xét cả chiều dài quá trình lịch sử thì đã từng xảy ra những trận mưa lũ nặng nề. Trận mưa lũ đang diễn biến ở Trung Quốc được nhận định là trận lũ lớn nhất trong vòng hơn 20 năm nay tại nước này. Hay nói cách khác, trước đây hơn 20 năm cũng từng xảy ra trường hợp cực đoan như vậy.

Hiện tượng mưa lũ này có thể lặp đi lặp lại trong một khoảng thời gian nhất định nào đó. Thông thường những hiện tượng càng cực đoan có chu kì lặp lại lâu hơn. Hiện tượng mưa lũ lớn xảy ra liên tục trong những ngày qua ở Trung Quốc, Nhật Bản được xem là hiện tượng bất thường so với những năm gần đây.

Nguyên nhân gây ra đợt mưa này là do hai hệ thống hoàn lưu không khí khác nhau. Đó là khi gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh hơn so với mức bình thường và vì vậy nên tương tác giữa hệ thống gió mùa này gặp nhau với hệ thống vĩ độ trung bình ở khu vực Trung Quốc, Nhật Bản. Hệ quả dẫn đến trận mưa kéo dài gây ra lũ lụt.

Theo những mô hình dự báo dài hạn thì những trận mưa lũ lịch sử đang xảy ra ở Trung Quốc, Nhật Bản liệu có tái diễn hay không, thưa ông?

- Thực tế mà nói, các nhà khoa học đã dự tính dựa trên cơ sở kịch bản biến đổi khí hậu và tính toán được một số hiện tượng ngày càng gia tăng với tính cực đoan ngày càng lớn hơn. Ví dụ nắng nóng đang ngày càng gia tăng với mức độ khắc nghiệt hơn. Mưa lũ cũng là một trong những hiện tượng thiên nhiên đó không thể loại trừ. Vì thế, việc tái diễn những trận mưa lũ lịch sử trong thời gian tới là hoàn toàn có thể.

Ngay tại Việt Nam, trong năm nay đã xuất hiện mưa đá dị thường xảy ra ngay vào đêm giao thừa, mùng 1 Tết Nguyên đán. Như vậy có thể thấy thời tiết cực đoan và dị thường đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới. Vậy ông có thể phân tích "mẫu số chung" - khởi nguồn của những thảm hoạ thiên tai dồn dập này hay không?

- Có thể hiểu khái quát hiện tượng thời tiết diễn biến hàng ngày và có thể đạt đến giá trị thấp nhất đến giá trị cao nhất. Về mặt hiện tượng, nó có thể đạt đến giá trị khốc liệt, cực đoan. Nguyên nhân chung và cơ bản nhất của những hiện tượng cực đoan đó được cho là do hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Hiện tượng nóng lên này không đều ở những nơi khác nhau. Ví dụ những vùng vĩ độ cao thì nóng lên nhiều hơn so với nhiệt độ trung bình dẫn đến chênh lệch năng lượng giữa vùng vĩ độ cao và vùng vĩ độ thấp.

Sự chênh lệch này làm hệ thống hoàn lưu khí quyển biến đổi dẫn đến biên độ dao động của các hiện tượng các gia tăng. Vì vậy hiện tượng cực đoan với nhiệt độ thấp nhất gây rét đậm rét hại hay cực đoan với nhiệt độ cao nhất gây nắng nóng kỷ lục có thể liên tục xảy ra. Hệ quả của nó kéo theo các hiện tượng khác nguy hiểm.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Thảo Anh
TIN LIÊN QUAN

Mưa lũ lịch sử, kỷ lục nắng nóng và thời tiết dị thường dồn dập do đâu?

Thảo Anh - Cát Tường |

Thời tiết cực đoan và dị thường đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới. Thời gian gần đây, mưa lũ lịch sử ở Trung Quốc, lũ lớn ở Nhật Bản là những điển hình. Hay ngay tại Việt Nam,  trong năm nay mưa đá dị thường đã xảy ra ngay vào đêm giao thừa. Vậy nguyên nhân, khởi nguồn chung của những thảm hoạ thiên tai ngày càng dồn dập và dị thường này là gì?

Dự báo thời tiết 15.7: Miền Bắc ngày nắng nóng, chiều tối có thể mưa dông

Thảo Anh |

Dự báo thời tiết hôm nay 15.7, các tỉnh từ Thanh Hóa đến Quảng Trị có nắng nóng và nắng nóng gay gắt với nền nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-38 độ C, có nơi trên 38 độ C. Bắc Bộ có nắng nóng với nhiệt độ cao nhất phổ biến 34-37 độ C, chiều tối có thể trở mưa rào và dông rải rác.

Dự báo thời tiết 14.7: Bắc Bộ khả năng nhiều nơi mưa lũ, nguy cơ sạt lở đất

Thảo Anh |

Dự báo thời tiết hôm nay 14.7, do ảnh hưởng của vùng hội tụ gió phát triển đến mực 5.000m nên vùng núi Bắc Bộ tiếp tục có mưa rào và dông, riêng Lai Châu, Điện Biên cục bộ có mưa vừa, mưa to. Cảnh báo khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như mưa đá, gió giật và tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở đất.

Phân công nhiệm vụ của các Phó Thủ tướng Chính phủ

Vương Trần |

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Quyết định 19/QĐ-TTg ngày 15.1.2023 về việc phân công nhiệm vụ của các Phó Thủ tướng Chính phủ.

Đào, quất mini hút khách dịp Tết Nguyên đán, tiểu thương thu bạc triệu mỗi ngày

Anh Tuấn |

Tết Nguyên đán đang cận kề, thời điểm này tại chợ hoa Quảng An, Lạc Long Quân (Tây Hồ, Hà Nội), chợ hoa Hàng Lược (quận Hoàn Kiếm) đã bày bán những cành đào Nhật Tân phục vụ nhu cầu của người dân thủ đô. Đặc biệt, những cành đào mini, giá từ 50.000 đồng - 150.000 đồng được nhiều người lựa chọn.

Dự báo diễn biến không khí lạnh mạnh giáp Tết Nguyên đán 2023

AN AN |

Cơ quan khí tượng nhận định không khí lạnh sẽ tác động mạnh hết ngày mai 17.1.2023 (tức ngày 26 Tết Nguyên đán). 

Nguyễn Thái Luyện kháng cáo sau khi bị tuyên án chung thân

Anh Tú |

TPHCM - Sau khi bị TAND TPHCM tuyên án chung thân về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bị cáo Nguyễn Thái Luyện (Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Địa ốc Alibaba) vừa có đơn kháng cáo kêu oan cho rằng mình không lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Công ty Alibaba không gian dối khi cung cấp thông tin về các thửa đất để bán cho khách hàng.

Nói về sai phạm ở Cục Đăng kiểm, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải: "Tôi cũng thấy xấu hổ"

Khánh Hoà |

Nhìn lại vụ việc liên quan tới Cục Đăng kiểm thời gian qua, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thắng thừa nhận dù mới về công tác tại bộ 2 tháng nhưng bản thân ông cũng thấy xấu hổ khi biết thông tin. Tuy nhiên, ông Thắng khẳng định cán bộ hư thì phải xử lý, kể cả thay 100% nhưng vẫn phải tập trung làm tốt nhiệm vụ được giao.

Mưa lũ lịch sử, kỷ lục nắng nóng và thời tiết dị thường dồn dập do đâu?

Thảo Anh - Cát Tường |

Thời tiết cực đoan và dị thường đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới. Thời gian gần đây, mưa lũ lịch sử ở Trung Quốc, lũ lớn ở Nhật Bản là những điển hình. Hay ngay tại Việt Nam,  trong năm nay mưa đá dị thường đã xảy ra ngay vào đêm giao thừa. Vậy nguyên nhân, khởi nguồn chung của những thảm hoạ thiên tai ngày càng dồn dập và dị thường này là gì?

Dự báo thời tiết 15.7: Miền Bắc ngày nắng nóng, chiều tối có thể mưa dông

Thảo Anh |

Dự báo thời tiết hôm nay 15.7, các tỉnh từ Thanh Hóa đến Quảng Trị có nắng nóng và nắng nóng gay gắt với nền nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-38 độ C, có nơi trên 38 độ C. Bắc Bộ có nắng nóng với nhiệt độ cao nhất phổ biến 34-37 độ C, chiều tối có thể trở mưa rào và dông rải rác.

Dự báo thời tiết 14.7: Bắc Bộ khả năng nhiều nơi mưa lũ, nguy cơ sạt lở đất

Thảo Anh |

Dự báo thời tiết hôm nay 14.7, do ảnh hưởng của vùng hội tụ gió phát triển đến mực 5.000m nên vùng núi Bắc Bộ tiếp tục có mưa rào và dông, riêng Lai Châu, Điện Biên cục bộ có mưa vừa, mưa to. Cảnh báo khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như mưa đá, gió giật và tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở đất.